|
W zdaniu
pojedynczym stosujemy
|
|
·
Przecinek oddziela takie same części
zdania (przydawki, podmioty, okoliczniki) tworzące szereg:
·
Polacy, Niemcy, Węgrzy i Czesi
spotkali się… (podmiot szeregowy)
·
Ona jest kobietą fantastyczną, piękną,
intrygującą. (przydawki przymiotne)
·
Wrócił do szkoły zdrowy, wypoczęty,
pełen sił i ochoty do nauki.
·
Rzecz dzieje się na Litwie, w powiecie
nowogródzkim, w okolicach Soplicowa i Dobrzynia w latach 1811-1812.
·
Efektem jest „Pan Tadeusz”, pełen
nostalgii poemat narodowy o raju utraconym.
Uwaga! Nie oddzielamy przecinkiem przydawek nierównorzędnych:
Kolejny czarny płaszcz kupiłam w Rzymie.
(pierwsza przydawka określa całe połączenie – drugą przydawkę i określany
rzeczownik).
Zapamiętaj prostą zasadę: czasowniki w zdaniu muszą być
oddzielone albo spójnikiem, albo przecinkiem, np.
Mama ugotowała wczoraj zupę, ulepiła pierogi i
upiekła ciasto.
|
|
·
Przecinek występuje między elementami
powtórzonymi:
·
Długo, długo o tym myślał.
·
W Dobrzynie, bracie, wielkie, wielkie
zamieszanie.
|
|
·
Poprzedza spójniki o funkcji
przeciwstawnej i wynikowej: ale, lecz, a, więc, toteż, zatem, jednak:
·
Mówił szybko, ale wyraźnie.
·
Dobro zawsze zwycięża, a nie zło.
·
Marek pilnie się uczył, toteż egzamin
zdał doskonale.
·
Starał się, jednak nie udało mu się
zakwalifikować do finału.
|
|
·
Poprzedza konstrukcje dopełniające,
precyzujące:
·
Pociąg do stolicy, czyli Warszawy.
|
|
·
Przecinkiem oddziela się wyrażenia
porównawcze, jeśli mają charakter dopowiedzenia:
·
Dziś, podobnie jak wczoraj, nie położę
się spać.
|
|
·
Zwykle umieszcza się przecinek w
porównaniach paralelnych:
·
zarówno…, jak (i);
·
Podobnie ubierali się zarówno
mieszczanie, jak i szlachta.
·
tak…, jak.
·
Był tak szybki, jak wiatr.
Uwaga! Jeśli porównanie składa się tylko z wyrazu porównującego (jak, jakby,
jako) i słowa-skojarzenia, przecinka nie ma: Ma zęby jak koń.
|
|
·
Gdy zastosujemy wtrącenie, dodatkowe
uzupełnienie treści składające się z kilku słów, imiesłowów, wyrażeń
przyimkowych, musimy oddzielić je przecinkiem:
·
Lubił czytać książki, głównie
przygodowe, od początku nauki w szkole.
·
Zagospodarowali się tu, jak widać, na
dobre.
·
Matematyka jest, moim zdaniem, jednym
z najciekawszych przedmiotów.
·
Mickiewicz urodził się na Litwie, w
Nowogródku, i Litwę zawsze uważał za swoją ojczyznę.
·
Mickiewicz pisze swoje dzieło w latach
1832-1834, już na emigracji, w Paryżu.
|
|
·
Oddziela się przecinkiem wyrazy w
wołaczu, zwykle poza związkami składniowymi:
·
Pani Ewo, proszę wejść!
·
Panie Tadeuszu, nich pan podejdzie!
·
Tomek, przestań hałasować!
|
|
·
Po wykrzyknieniach typu: och, ach, ech, oj, stojących na
początku zdania, umieszcza się przecinek, np.:
·
Ach, gdyby to można było przewidzieć.
|
|
·
Wyrazy stojące poza zdaniem: ściśle, słowem, innymi słowy, rzeczywiście ujmuje się
przecinkiem, np.:
·
Słowem, jest to coś, co mogłoby się
stać tematem najbardziej wstrząsającego dramatu.
·
Innymi słowy, oblała egzamin.
·
Rzeczywiście, nawet to ładne.
|
|
W zdaniu
pojedynczym nie stosujemy
|
|
Nie ma przecinka przed spójnikami o
charakterze łącznym, rozłącznym i wyłączającym:
·
i, oraz, albo, lub, tudzież, a, bądź, czy, ani, jakby, niż, ni.
·
Wrócił do pracy zdrowy i wypoczęty.
·
Chciałbym się uczyć biologii lub
chemii.
·
Nie poruszał ręką ani nogą.
·
Między ustami a brzegiem pucharu.
Uwaga! Gdy te spójniki są powtórzone, oddziela się je przecinkami:
Lubił i komedie, i horrory, i melodramaty.
|
|
·
Jeśli porównanie składa się tylko z
wyrazu porównującego (jak, jakby, jako) i słowa – skojarzenia, przecinka nie ma:
·
Ma zęby jak koń.
|